Kościół Najśw. Zbawiciela na Chorze - Stambuł (Kariye Camii)

Nie wiadomo, kiedy dokładnie wniesiono tę wspaniałą świątynię, która swoimi freskami i mozaikami przyćmiewa Hagię Sofię – być może już za czasów Justyniana Wielkiego. Pod koniec IX w. w tym miejscu powstał nowy lub został odrestaurowany kompleks klasztorny, który ufundowała Maria Dukas, teściowa cesarza Aleksego I Komnena. Nazwa „na chorze” znaczy „na wsi” lub „na polach”, gdyż kościół znajdował się poza obrębem murów miejskich. W XII w. klasztor przebudowano i wyłożono mozaikami, lecz obecny kształt został mu nadany w XIV w., kiedy to bizantyński uczony i filozof Teodor Metochites po raz kolejny świątynię przebudował i na nowo uświetnił wspaniałymi mozaikami, fre­skami oraz marmurem. Prace, jak informuje inskrypcja umieszczona na gzymsie kopuły, zostały ukończone w 1321 r. Odtąd Metochites mieszkał w klasztorze jako mnich aż do swojej śmierci w 1332 r.

 

Pod koniec XV w. wielki wezyr Ali Pasza zamienił kościół na meczet. Mozaiki i freski zostały wtedy przykryte drewnianymi tablicami lub zamalowane wapnem, dzięki czemu zachowały się w dobrym stanie do dnia dzisiejszego. Jednonawowa świątynia powstała na planie krzyża greckiego. Nad nawą, której przedłużeniem jest szeroka apsyda, spoczywa kopuła wsparta na czterech filarach wkomponowanych w ściany, przepięknie ozdobionych do wysokości gzymsu okalającego całe pomieszczenie. Niestety, mozaiki zdobiące kopułę centralną i apsydę nie wytrzymały próby czasu. Po bokach apsydy znajdują się małe pomieszczenia przykryte kopułkami. Przed wejściem do kościoła jest narteks zewnętrzny prowadzący do narteksu wewnętrznego, przykrytego przy końcach dwiema małymi kopułami, oraz do pareklezjonu (kaplicy bocznej), również sklepionego niewielką kopułą. Mozaiki i freski zdobiące oba przedsionki i kaplicę należą do arcydzieł bizantyńskiego renesansu pod panowaniem dynastii Paleologów. Niestety, ich twórca nie jest nam znany, ale o tym, że mamy do czynienia z prawdziwym mistrzem, świadczy jakość i delikatność przedstawień. Cykle mozaikowe przedstawiają żywot i działalność Jezusa Chrystusa (i Jego genealogię) oraz Najśw. Maryi Panny, a także proroków ze Starego Testa­mentu i świętych. Freski w kaplicy przedstawiają Zmartwychwstanie, Sąd Ostateczny, Matkę Boską i tematy związane z piekłem i niebem.

 

(W. Korsak, Turcja - kraj czterech mórz, Helion 2012, s. 203-206)


 

Zapraszam do prawdziwej uczty duchowej i życzę wszystkim, aby kiedyś mogli te wspaniałe freski i mozaiki zobaczyć na własne oczy. Ja osobiście miałem taką możliwość zobaczyć tę perłę podczas swojej podróży po Turcji w dniach 11-22 sierpnia 2012 r. Wszystkie zdjęcia są mojego autorstwa.


Kliknij zdjęcie, aby powiększyć widok.